Geschiedenis Protestantisme

Gennep/Noord-Limburg

Hervormers 16e Eeuw

Gennep en de Reformatie

Jan Hus

 

Jan Hus werd geboren in 1369 in een klein dorp in Bohemen. Op 16-jarige leeftijd ging hij naar de universiteit in Praag, studeerde letteren en filosofie, werd rector van de faculteit filosofie in 1400 (27 jaar oud!), het jaar waarin hij ook als priester werd gewijd. Twee jaar later werd hij rector magnificus van de universiteit van Praag. Deze universiteit is één van de oudste in Europa, gesticht door keizer Karel IV van Bohemen.

Hus ging wekelijks voor in de kerkdienst in de Bethlehemkapel in Praag. Hij was een boeiend prediker en sprak de mensen van hoog tot laag aan, vooral omdat hij in het Tsjechisch preekte en niet in het Duits.

Karel IVHus was een nationalist en had grote moeite met de inlijving van Bohemen bij het grote Duitse rijk; de bevolking voelde ook dat als een bezetting. Als rector magnificus nationaliseerde hij de universiteit van Praag. Koningin Sophie van Bohemen, de vrouw van Wenceslaus IV benoemde hem tot hofkapelaan. De Tsjechen waren dol op hem.

Jan Hus was een groot bewonderaar van John Wycliff, Engels theoloog, hoogleraar in Oxford, die leefde van 1330-1384. Voor John Wycliff was de bijbel de grondslag voor het geloof en de enige norm voor het leven. Hij vond dat Gods woord in de volkstaal verkondigd moest worden; hij geloofde in één algemene christelijke kerk en verwierp het toenmalige wereldlijke gezag van priesters en paus.
John Wycliff vertaalde de bijbel in het Engels en schreef vele wetenschappelijke artikelen. In 1382 werden zijn werken verboden en werd in de ban gedaan. In 1384 stierf hij aan de gevolgen van een beroerte.

 

Universiteit PraagJan Hus had in zijn studententijd de Engelse bijbel van Wycliff voor de bibliotheek moeten kopiëren en maakte zo kennis met diens denkbeelden. Evenals Wycliff hekelde Jan Hus de vriendjespolitiek in de kerk, de corruptie, de handel in aflaten en relikwieën en bekritiseerde de wereldlijke macht van de paus.

 

Tjechiche bijbelJan Hus vertaalde de gehele bijbel in het Tsjechisch en schreef vele artikelen. In 1409 werd hij door de aartsbisschop van Praag geëxcommuniceerd en in 1412 sprak de paus de banvloek over hem uit. Aan de bewoners van Praag en omstreken werd opgedragen om Jan Hus te mijden, hem geen vlees en drinken te geven, niets van hem te kopen of aan hem te verkopen en hem alle gastvrijheid te weigeren, dit alles onder dreiging van excommunicatie. Desondanks bleef Jan Hus preken en zijn kerk zat vol; hij voelde zich beschermd door de bevolking en door de koning Wenceslaus IV, die weigerde hem gevangen te zetten.

 

Verraad keizer SigismundDaarop kreeg hij het verzoek zijn zaak uit te leggen aan het Concilie van Konstanz in 1414, waarbij hem vrijgeleide werd beloofd door de Duitse keizer Sigismund, broer van koning Wenceslaus. Daar aangekomen werd Jan Hus toch gevangen gezet door de toenmalige paus. In een half jaar durend proces werd hem ketterij verweten en geëist dat hij zich zou dis tantiëren van alles wat hij ooit geschreven had. Dat weigerde Hus en daarop veroordeelde het Concilie hem tot de brandstapel.

In afwachting van de voltrekking van het vonnis profeteerde hij: “Jullie zullen nu een gans braden (“hus” is het Boheemse woord voor gans) maar over 100 jaar zal een zwaan opstaan die jullie niet kunnen tegenhouden, zo God het wil”.

BrandstapelIn 1415 werd Jan Hus op de brandstapel gezet. Op zijn hoofd had hij een witte papieren muts waarop twee duivels getekend waren met daartussen het woord 'Heresiarcha' (ketter). Zijn as werd in de Rijn geworpen.

 

Een zwaan symboliseert in diverse culturen trouw, genezing en zuiverheid en de kracht zich boven het alledaagse, de lelijke en verdrietige dingen, uit te werken.
Ruim 100 jaar later (1517) stuurde Luther zijn beroemde 95 stellingen naar aartsbisschop Albrecht van Mainz en bisschop Hieronymus van Brandenburg. Deze stellingen werden een paar maanden later gedrukt en algemeen verspreid, ze vonden grote bijval want ze verwoordden vele vragen en de ontevredenheid die onder de bevolking leefden. Luther was zeer geïnspireerd door Hus. Hij had al zijn werken gelezen en ze van verklaringen en introducties voorzien.

KaarsEr zijn prenten uit de 16e eeuw waarop Wycliff staat die met een vuursteen een vonk maakt, waarmee Hus een kaars aansteekt, die Luther gebruikt om een vreugdevuur te maken.

Luther voelde zich aangesproken door de profetie van Jan Hus en velen zagen in hem de zwaan die Jan Hus had bedoeld. Vanaf het begin van zijn optreden in het openbaar is Luther op munten en in gravures en geschriften met een zwaan afgebeeld. Op de lutherse kerken prijkt meestal een zwaan in plaats van een haantje.

 

Spreuk