Geschiedenis Protestantisme

Gennep / Noord-Limburg

Hervormers 16e Eeuw

Gennep en de Reformatie

Hildegard von Bingen

(1098 - 1179)

 

BingenHildegard was een hoogbegaafde vrouw, die beroemd werd door haar composities en visioenen. Zij was echter ook een belangrijke hervormster die de rijkdom en de praktijken van de toenmalige kerk hekelde en opriep tot verandering.

 

De rol van de vrouw als kerkhervormer wordt nauwelijks belicht in de meeste overzichtsartikelen. Ze waren er echter wel. Eén van hen was Hildegard von Bingen, die bekend werd door haar muziek, maar die veel meer in haar mars had.
Hildegard werd in 1098 geboren als 10e kind van de graaf van Bermersheim, een kleine plaats ten zuiden van Mainz. Op haar achtste jaar werd ze naar de kloosterschool gestuurd en bleek een goede leerling. Ze leerde lezen en schrijven, studeerde Latijn, literatuur, filosofie, muziek en plantkunde.

 

Columba aspexitOp haar 15e jaar trad ze definitief in het klooster in, een vrouwelijke dependance van het Benedictijnerklooster in Disibodenberg, niet ver van Bad Kreuznach. Op 36-jarige leeftijd volgde ze daar de abdis op en ontplooide zich als een zeer zelfstandige leidster. Met haar mannelijke collega, de abt van het Benedictijnerklooster kon ze het absoluut niet vinden en ze besloot een eigen klooster in Bingen te stichten, dat al heel snel zeer populair werd. In die tijd schreef Hildegard commentaren op Bijbelteksten, boeken over filosofie, geneeskunde en begon te componeren. In totaal zijn 80 composities van haar bewaard gebleven. Vele daarvan worden ook nog in onze tijd uitgevoerd.

 

plantkundeboekHildegard schreef boeken over plantkunde en geneeskunst, maar het meest bekend zijn haar boeken met de visioenen. Als kind had ze al dromen en visioenen. In haar eerste klooster werd daar weinig aandacht aan geschonken, werd het zelfs ontkend, maar na haar 40ste jaar begon zij ze op te schrijven. Haar boeken zijn geïllustreerd met prachtige miniaturen, in het klooster getekend door onbekende kunstenaars. De visioenen zijn heel kleurrijk, lijken deels op die in het boek Openbaringen, maar zijn vooral ook eigentijds. Ze laten beelden zien over de strijd tussen goed en kwaad, de relatie mens - God - duivel, aarde en hemel, en roepen op tot gelovige en eerlijke mensen te zijn.

Hildegard legde haar visioenen zelf uit in haar eerste boek Scivia. Ze stelde dat de mens een vrije wil en verstand is gegeven en dat die gebruikt moeten worden om de juiste keuzes in het leven te maken. In haar tweede boek Liber vite meritorum (boek der deugden) hekelde ze de rijkdom van de rooms-katholieke kerk, de ontucht, het zedelijk verval en het hebzuchtige gedrag van priesters. Visioen 2Ook de grillige besluitvorming van de hoge geestelijkheid stelde ze aan de kaak. Hierdoor werd volgens haar de kerk van binnenuit bedreigd: de hellende kerk die alleen met zelfoverwinning, kracht, wijsheid en rechtvaardigheid weer overeind kon komen. Daarvoor waren hervorming en boetedoening noodzakelijk.
Hildegard predikte dat geloof en vertrouwen in God en de Bijbel de enig juiste grondslagen waren om een goed Christen in kerk en maatschappij te zijn. Ze benadrukte dat men van daaruit vrij en gelukkig kon leven en dat moest de boodschap zijn die de kerk te brengen had.

 

Hellende kerkIn haar tijd was ze zeer bekend en hield ze regelmatig lezingen in andere kloosters en steden en daarbij schuwde ze de confrontatie met vorsten en hoge geestelijkheid niet. Gevraagd en ongevraagd diende zij hen van advies en wees hen in vele brieven op hun plichten. Ze was fel gekant tegen het heersende antisemitisme en veroordeelde de kruistochten. Daarmee kwam ze in conflict met Bernard van Clervaux, een belangrijke Franse theoloog die in 1146 de Tweede (mislukte) Kruistocht organiseerde. Frederik Barbarossa, keizer van het Heilige Roomse Rijk, werd door haar gefeliciteerd bij zijn kroning in 1152 met de heilwens dat vrede in zijn rijk zou aanbreken. Teleurgesteld schreef Hildegard hem een aantal maanden later: "pas op, almachtige vorst, koning, uw ogen zijn blind en zien niet dat de scepter in uw hand bedoeld is voor gerechtigheid".
Hildegard stierf op 81-jarige leeftijd in 1179. Zij werd in 2012, ruim 830 jaar na haar dood heilig verklaard.