Geschiedenis Protestantse Kerk

in Gennep en omstreken

De Geheime Gemeente

Acta van GochGennep hoorde vanaf 1449 tot het hertogdom Kleve. De hertogen van Kleve waren protestant en daarom was deze regio in de 16e eeuw een belangrijk toevluchtsoord voor vluchtelingen die omwille van hun geloof vervolgd werden, zoals tijdens de reformatie en de 80-jarige oorlog.

De Nederlandse vluchtelingen die in en rond Goch en Gennep waren neergestreken, vormden in 1566 samen één gemeente die de geheime “Holländische Flüchtlingsgemeinde” genoemd werd. De autochtone protestanten sloten zich bij deze gemeente aan. De geheime gemeente organiseerde zich snel en installeerde een regionaal kerkbestuur, een kerkenraad en een diaconie. Ze stelde leefregels op voor de gemeente en maakte statuten. Voorts stelde zij een predikant aan. In 1568 vond een eerste samenkomst van alle Nederlandse vluchtelingengemeenten in Wesel plaats en in 1571 werd de Reformierte Kirche ofwel de “Nederduitsch Gereformeerde Kerk” opgericht tijdens de synode in Emden en werd de Protestantse Kerk in Gennep en in Goch officieel erkend. Gennep is zodoende de oudste protestantse gemeente van het latere Nederland.

Van de kerkenraadsvergaderingen werden vanaf 1570 notulen gemaakt die bewaard gebleven zijn en opgeslagen liggen in de kerkelijke archieven van Gennep en Goch. De leefregels en statuten ofwel de Acta van Goch bevinden zich in het kerkelijke archief en museum van Düsseldorf. Deze notulen en andere geschriften zijn niet alleen de oudste verslagen van een Nederlandse vluchtelingengemeente in Duitsland, maar ook de oudste van een Nederlandse protestantse gemeente in het Rheinland en ouder dan de vroegste notulen van alle classisvergaderingen in Nederland.

Op verzoek van de kerkenraad van de Protestantse Gemeente Gennep en Omstreken en de kerkenraad van de Evangelische Gemeinde Goch is dhr J van Booma meer dan 10 jaar geleden begonnen met het bestuderen van de oude geschriften en notulen uit de periode 1570-1610.

Dit leverde zoveel interessante aspecten op van de vroegste protestantse Nederlandse kerkgeschiedenis dat we besloten dat dit in boekvorm moest verschijnen. De titel is “Communio clandestina” ofwel “geheime gemeente”. Behalve reilen en zeilen van de vroege protestantse gemeente komt men ook veel te weten over de organisatie van het kerkenwerk toen, het gewone dagelijkse leven, de diakonale en maatschappelijke zorg, de verhoudingen met lokale overheden en met de rooms katholieke. Het is historisch gezien een belangrijk boek dat een stuk geschiedenis van Gennep en omstreken weergeeft.

De studie van dhr J van Booma is wetenschappelijk zo interessant dat hij hierop gaat promoveren en wel op 1 juli om 13.45 in de aula van de Vrije Universiteit in Amsterdam. Dit is een openbare gelegenheid en iedereen is daarom welkom.

Mieke Hoogkamp-Korstanje